Elektromekanik Sistem Simulatörü (ESS) Kullanım Kılavuzu ve ESS indir

Elektromekanik Sistem Simulatörü (ESS)

ESS ESS indir Tutorial Documentation

79763 defa indirildi — 3 MB

Hakkında

ESS (Elektromekanik Sistem Simulatörü ) Elektromekanik sistemleri tasarlamak ve incelemek için kullanılır. Bu sistemler sanayi makinalarını kontrol etmek için kullanılır. Bununla ilgili dersler Üniversite ve Teknik liselerde verilmektedir. Bu simulatörün amacı bu dersin eğitimine katkıda bulunmak.

Simulatör, bir sistem gibi davranarak, sistemin bütün etkilerini gösteren bir programdır. Bu simulatör elektromekanik sistemleri tasarlamak, çalıştırmak ve davranışlarını incelemek için geliştirilmiştir.

2005 sensinde yayınlanan benzer simulatör EKTS’yi incelemek ve indirmek için buraya bakınız.

Kullanım Kılavuzu

Kullanıcı Arabirimi

Simulatörün çok sade kullanıcı arabirimi var. Programla ilgili bütün düğmeler üst tarafta yerleşmiştir. (Resim 1)

Resim 1: Kullanıcı arabirimi
Resim 1: Kullanıcı arabirimi

Çizim alanında iki çizgi, biri faz ve diğeri nötr hattı temsil etmektedir. Devre bu iki hat arasında çizilmektedir. Çizimin kolay düzgün yapılabilmesi için çizim alanı ızgara şeklindeki yardımcı çizgilerden oluşturulmuştur.

Dosyalarla Çalışmak

Dosyalarla yapılacak yeni dosya açma, var olan dosyayı açma ve dosyaya kaydetme gibi birkaç işlem mevcut.

  • Yeni dosya açmak için araç çubuğundan Yeni dosya düğmesine tıklayınız veya Dosya -> Yeni menüsünü kullanınız.
  • Var Olan dosyayı açmak için araç çubuğundan Dosya Aç düğmesine tıklayınız veya Dosya -> Dosya Aç menüsünü kullanınız. Dosya aç penceresinden açmak istediğiniz dosya seçin ve Aç düğmesine tıklayınız.
  • Herhangi bir dosya açmadan önce program açık olan dosyadaki değişiklikleri kayıt etmenizi hatırlatacaktır.
  • Dosya kayıt etmek için araç çubuğundan Kaydet düğmesine tıklayınız veya Dosya -> Kaydet menüsünü kullanınız. Dosyayı farklı isimle kaydetmek için Dosya -> Farklı kaydet menüsünü kullanınız. Açılan dosya kaydet penceresinden yeni dosya ismini giriniz ve kaydet düğmesine tıklayınız.

Kumanda Devresini Tasarlamak

Devre elemanları ve onların sembolleri.

Kontaktör Kontaktör

Normalde açık kontak Normalde açık kontak

Normalde kapalı kontak Normalde kapalı kontak

Start düğmesi Start düğmesi

Stop düğmesi Stop düğmesi

Jog button Jog button

Kenar anahtarı Kenar anahtarı

Zaman Rölesi Zaman Rölesi

Ters zaman rölesi Ters zaman rölesi

Lamba Lamba

Kumanda devresini tasarlamak için devre elemanlarını eklemek ve onları uygun şekilde bağlamak gerekiyor. Devre elemanı eklemek için araç çubuğundan eklemek istediğimiz elemana tıklıyoruz. Elemanı bırakmak istediğimiz yere fareyi götürüyoruz ve bir daha tıklıyoruz. Eleman eklendikten sonra taşımak için, fareyle üzerinde basılı tutarak istediğimiz yere taşıyoruz ve bırakıyoruz.

Elemana isim vermek için elemanın hemen üstünde bulunan etikete tıklıyoruz ve vermek istediğimiz ismi yazıyoruz. Daha sonra Enter  tuşuna basıyoruz. Devreyi çalıştırmak için bütün elemanlar isimlendirilmiş olmalılar. Kontakların isimleri devredeki kontaktörlerin ve zaman rölelerinin içinden seçilmektedir. Dolaysıyla kontaktörler ve zaman röleleri öncelikle isimlendirilmelidir. Zaman rölelerinin sayaçları elemanın hemen altında bulunmaktadır. Sayaç değerini girmek için sayaca tıklıyoruz ve değeri girdikten sonra Enter tuşuna basıyoruz.

Lambanın değerini değiştirmek için lambaya sağ tıklayınız ve açılan menüden istediğimiz rengi seçiniz.

Elemanları birbirine bağlamak için elemanın bağlantı noktasına fare işaretleyicisini yaklaştırınız. Bağlantı noktası gözükünce farenin sol düğmesine basılı tutarak diğer bağlantı noktasına, düğüme veya elektrik hattına taşıyınız. Diğer bağlantı noktası gözükünce farenin sol düğmesini bırakınız. Bağlantı yapılınca bağlantı çizgisi mavi renkten siyaha dönüşecektir. Eğer bağlantıyı özel dolandırarak çizmek istiyorsanız. istediğimiz yerlerde farenin sol tuşunu bırakarak bir daha
tıklayınız. Bağlantı yapıldıktan sonra çizgiyi kaydırmak için fareyle üzerine tıklayarak sürükleyiniz.

Herhangi bir elemanı veya çizgiyi silmek için CTRL tuşuna basılı tutarak onu seçiniz. CTRL tuşu basılıyken birkaç eleman veya çizgi seçebilirsiniz. Seçili elemanlar çerçeveye alınacak, çizgiler kırmızıyla gösterilecektir. Elemanı veya düğüm noktasını seçtiğimizde onlara bağlı bulunan çizgilerde seçilecektir. Seçtikten sonra araç çubuğunda bulunan Sil düğmesine tıklıyoruz veya klavyeden Delete tuşuna basınız. Seçili elemanları bırakmak için CTRL tuşuna basmadan herhangi bir elemana tıklayınız.

Motor Devresi Çeşitleri

Programda şok kullanılan 9 motor devresi bulunmaktadır.

 

Bir fazlı endüksiyon motor
Bir fazlı endüksiyon motor

 

Otomatik geçişli bir fazlı endüksiyon motor
Otomatik geçişli bir fazlı endüksiyon motor

 

Üç fazlı endüksiyon motor
Üç fazlı endüksiyon motor

 

Yön değiştiren üç fazlı endüksiyon motor
Yön değiştiren üç fazlı endüksiyon motor

 

Yıldız-üçken kontrolörlü motor
Yıldız-üçken kontrolörlü motor

 

Tek kademeli dirençle başlatma devreli motorTek kademeli dirençle başlatma devreli motor

Tek kademeli dirençle başlatma devreli motor

 

Çift kademeli dirençle başlatma devreli motor
Çift kademeli dirençle başlatma devreli motor

 

Dinamik frenleme devreli üç fazlı endüksiyon motor
Dinamik frenleme devreli üç fazlı endüksiyon motor

Motor Devresini Kullanmak

Motor devresi penceresi
Motor devresi penceresi

Simulatörde hasır tasarlanmış motor devreleri bulunmaktadır. Motor devresini projenize eklemek için araç çubuğunda bulunan Motor devresi düğmesine tıklayınız veya Görünüm -> Motor devresi menüsüne tıklayınız. Motor devresi penceresi açıldığında Motor Özellikleri panelinden eklemek istediğiniz motor devresini seçiniz. Seçili motor devresi ve ismi panelde gözükecektir. Kontaktörlerin rölelerini motor özellikleri panelinden belirleyiniz . Motor devresiyle ilgili değişiklikleri etkinleştirmek için Tamam düğmesine, eski değerleri kullanmak için ise İptal düğmesine tıklayınız.

Eğer Motor Özellikleri paneli gözükmüyorsa ayarları Göster/Güzle düğmesine tıklayınız.

Motor devresi penceresini taşımak için pencerenin dış kenarından tutarak sürükleyiniz.

Motor devresini gizlemek için araç çubuğundaki Motor devresi düğmesine tekrar tıklayınız.

Tasarlanan Devreyi Çalıştırmak

Devreyi çalıştırmak için araç çubuğunda bulunan Çalıştır düğmesine tıklayınız. Eğer devrede herhangi bir sorun varsa program hata mesajı verecektir. Devreyi çalıştırmak için bütün hataları düzeltmeniz gerekir.

Devre çalışır durumdayken Start / Stop düğmeleriyle veya direk rölelere tıklayarak devrenin davranışlarını inceleyebilirsiniz. Düğmeleri kalıcı olarak kullanmak için farenin sağ tuşunu kullanınız. Devre çalışırken aktif çizgiler pembe, elemanlarsa kırmızı ile gösterilmektedir. Motorun çalışması ve dönüş yönü üzerinde bulunan yeşil noktayla temsil edilmektedir.

Tasarlanan Devreyi Çalıştırmak

Devreyi durdurmak için Durdur düğmesine tıklayınız.

Yazıcıdan Çıktı Almak

Yazıcıdan Çıktı Almak - Baskı ön izleme penceresi

Tasarlanan devrenin çıktısını almak için araç çubuğundan Yazdır düğmesine tıklayınız. Kağıdın durumunu ve devrelerin konumunu ayarlayabileceğiniz Baskı ön izleme penceresi açılacaktır. Kağıdın durumunu belirlemek için sağ tarafta bulunan seçeneklerden yatay veya dikey durumunu seçiniz. Devrelerin
konumlarını değiştirmek için devrenin üzerinde farenin sol tuşunu basılı tutarak istediğiniz konuma kaydırınız. Devreyi raporda kullanmak için resim olarak BMP formatında kaydedebilirsiniz.

Elektromekanik Sistem Simulatörü Örnekleri

1. Mühürleme Devresi

Mühürleme Devresi
Mühürleme Devresi

Bu devrede düğmelerin konumunu kilitlemek için kullanılan mühürleme metodu gösterilmiştir. START düğmesini basıldığında M kontaktörü enerjilenecek ve motor dönmeye başlayacak. Aynı anda M kontaktörünün START düğmesine paralel bağlı olan kontağı kapanacaktır ve akım üzerinden geçmeye başlayacaktır. Dolaysıyla START düğmesi bırakıldığında akım M kontağından geçerek M kontaktörünü enerjili tutmaya devam edecektir. STOP düğmesi M kontaktörünün enerjisini kesecek ve dolaysıyla motor enerjiden kesilecek ve duracaktır.

2. Uzaktan Kumanda Devresi

Uzaktan Kumanda Devresi
Uzaktan Kumanda Devresi

Bu devrede motor değişik konumlarda kontrol edilebilir. Bütün Start düğmeleri paralel ve stop düğmeleri birbirlerine seri bağlanmıştır. Kullanıcı istediği konumdan motoru çalıştırıp durdurabilir.

3. Bir Fazlı Asenkron Motoru Başlatma Devresi

Bir Fazlı Asenkron Motoru Başlatma Devresi
Bir Fazlı Asenkron Motoru Başlatma Devresi

Bu devre bir fazlı asenkron motoru çalıştırmaya başlamak için kullanılır. START düğmesine basıldığında A , M kontaktörleri ve ZR zaman rölesi enerjilenecektir. Motorun ana ve yardımcı sargıları enerjilenecek ve motor dönmeye başlayacaktır. ZR zaman rölesi sayacı sıfırlandığında A kontaktörü enerjiden kesilecek ve motor yardımcı sargısız dönmeye devam edecektir.

4. Tek Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi

Tek Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi
Tek Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi

Endüksiyon motorunun statör sargıları 3 fazlı enerji kaynağına direk bağlandığı zaman yüksek akım (maksimumun 5-8 katı) çekmektedir. Bu akım Motor kendi dönme hızına ulaştıkça normale inecektir. Yüksek güçteki motorlar direk başlatılınca yüksek başlatma akımından dolayı voltaj bozukluğuna (voltage dip) neden olacaktır. Bu voltaj bozukluğu kaynağa bağlı diğer aletlerin arızalanmasına neden olacaktır. Başlangıç akımını azaltmak için bu tür motorlar azaltılmış voltajla başlatılırlar ve istenilen hıza ulaştıklarında tam voltaj verilir.

Bu devre yüksek güçteki motorları başlatmak için kullanılır. START düğmesine tıkladığımızda M kontaktörü ve ZR zaman rölesi enerjilenecektir. M kontaktörü motoru enerji kaynağına bağlayacaktır. Motorun voltajı devreye seri bağlı dirençlerle azaltılmıştır. ZR zaman rölesi sayacı saymayı bitirince A kontaktörü enerjilenecektir ve motor devresindeki dirençler etkisiz hale gelecektir. Motor tam voltajda dönmeye devam edecektir. Zaman rölesinin sayacı motor tam hızını alana kadar gereken süreye göre ayarlanması gerekir. STOP düğmesi devredeki bütün röleleri ve dolaysıyla motoru enerjiden kesecektir.

5. Çift Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi

Çift Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi
Çift Kademeli Dirençle Motora Yol verme Devresi

Yüksek güçteki motorları başlatmak için her zaman yol verme devresi gereklidir. START düğmesine tıkladığımızda motor düşük voltajla çalışmaya başlayacaktır.
Motor devresine seri bağlı iki direnç motora düşen voltajı azaltacaktır. ZR1 zaman rölesi saymayı bitirdiğinde A kontaktörü enerjilenecek ve motor tek dirençle çalışmaya devam edecektir. Dolaysıyla motora düşen voltaj artacaktır. ZR2 zaman rölesi saymayı bitirdiğinde B kontaktörü enerjilenecek ve motor tam voltajda çalışmaya devam edecektir.

6. Yıldız-Üçgen Yol verme Devresi

Yıldız-Üçgen Yol verme Devresi
Yıldız-Üçgen Yol verme Devresi

Bu devre motoru yıldız bağlantı şeklinde çalıştırmaya başlayacak ve motor hızını alınca üçken bağlantı şekline geçecektir. Bu metot yüksek güçteki motorları çalıştırmak için kullanılmaktadır. START düğmesine bastığımızda A kontaktörü enerjilenecek ve motor sargıları yıldız şeklinde bağlanacaktır. A kontaktörünün bir kontağı M kontaktörünü enerjilendirecek ve motor güç kaynağına bağlanacaktır. Motor düşük voltajda dönmeye başlayacaktır. START düğmesiyle enerjilenen ZR zaman rölesi saymayı bitirdiğinde A kontaktörü enerjiden kesilecek ve B kontaktörü enerjilenecektir. B kontaktörünün kontakları motor sargılarını üçken şeklinde bağlayacaktır. B nin kontaklarından biri ZR zaman rölesini enerjiden kesecektir. STOP düğmesi bütün elemanları enerjiden kesecektir.

7. Düğme Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme

Düğme Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme
Düğme Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme

Motoru farklı yönlerde döndürmek için devrede iki düğme mevcuttur. ILERI düğmesi motoru ileri yönde döndürecek olan I kontaktörünü enerjilendiriyor. I kontaktörünü enerjilendirmeden önce G kontaktörünün enerjisini kesiyor. GERI düğmesi ise I kontaktörünün enerjisini kesiyor ve aynı şekilde motoru geri yünde döndürecek olan G kontaktörünü enerjilendiriyor. Dolaysıyla motor devresini kısa devreden korumuş oluyor. STOP düğmesi bütün kontaktörlerin enerjisini keserek motoru durduruyor.

8. Elektriksel Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme Devresi

Elektriksel Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme Devresi
Elektriksel Kilitlemeli Dönüş Yönünü Değiştirme Devresi

Motoru istenilen yönde döndürmek için ILERI ve GERI düğmeleri kullanılır. Motor bir yönde dönmekteyken tersi yönde döndürmek kumanda devresinden elektriksel olarak engellenmiştir. Örneğin ILERI düğmesine basarak motoru ileri yünde döndürelim. I kontaktörü enerjilenerek ve motor dönmeye başlayacaktır. G kontaktörünün önünde bulunan normalde kapalı I kontağı açılacak ve G kontağının enerjilenmesini önleyecektir. Dolaysıyla motoru geri döndürmek için önce STOP düğmesine basarak I kontaktörünün enerjisini kesmemiz gerekir.

9. Dinamik Frenleme

Dinamik Frenleme
Dinamik Frenleme

Motor çalışmaktayken enerjisini kesersek motor hemen durmayacaktır. Motorda oluşan kinetik enerji bitene kadar yavaşlayarak duracaktır. Motoru anında frenleyerek durdurmak için dinamik frenleme devresi kullanılmaktadır.

Kumanda devresinde START düğmesine tıkladığımızda M kontaktörü ve ZR ters zaman rölesi enerjilenecektir. Motor güç kaynağına M kontaklarıyla bağlanacaktır. STOP düğmesine tıkladığımızda M kontaktörü ve ZR ters zaman rölesi enerjiden kesilecektir. ZR ters zaman rölesinin kontağı motoru fren devresine bağlayacak olan F kontaktörünü enerjilendirecek. Ters zaman rölesinin sayacı dolduğunda F kontaktörü enerjiden kesilecek ve motor frenleyerek tamamen durmuş olacak.

10. İsteğe Bağlı Dinamik Frenleme

İsteğe Bağlı Dinamik Frenleme
İsteğe Bağlı Dinamik Frenleme

Bu devrede FREN frenleme düğmesi bulunmaktadır. Motoru START düğmesine basarak çalıştırıyoruz. Durdurmak için iki seçeneğimiz var. Birincisi FREN düğmesine basarak motoru belli bir süre fren devresine bağlayarak durdurmak. Diğeri ise STOP düğmesine basarak motoru sadece enerjiden kesmek.

11. Kesik Sürekli Çalıştırma

Kesik Sürekli Çalıştırma
Kesik Sürekli Çalıştırma

Bu devrede motoru kesik ve sürekli çalıştırmak için nasıl kontrol edebileceğimiz gösterilmektedir. START düğmesine basarak motoru çalıştıracak olan M kontaktörünü enerjilendiriyoruz. Aynı anda START düğmesini kilitliyoruz. KS.CL düğmesine basarak motoru sadece düğmeyi basılı tuttuğumuz sürece çalıştırıyoruz. Herhangi bir mühürleme kontağı kullanmıyoruz. STOP düğmesini motoru enerjiden kesmek için kullanıyoruz.

EKTS simülatör örneklerini buradan inceleyebilirsiniz .

Tarihçe

8 Aralık 2005

  • Programın ismi Elektrik Kumanda Simülatörü’nden Elektromekanik
    Sistemler Simulatörü (Elecrtomechanıcal Systems Simulator) olarak
    değiştirilmiştir.
  • Başka dosya açmadan önce ve programı kapatmadan önce değişiklikleri kaydetme hatırlatıcısı eklendi.
  • Kullanıcı arayüzü ve Kullanım kılavuzu Türkçe ve İngilizce olarak hazırlandı.
  • Program kullanımını öğreten öğretici hazırlandı.
  • Kurulum dosyası hazırlandı.
  • Motor devresinde bulunan bası arızalar giderildi.

Haziran 2002

  • Program Marmara üniversitesi Teknik eğitim Fakültesinden Bitirme projesi olarak hazırlandı ve sunuldu.
  • Programın ilk sürümü.

İletişim Bilgileri

Danışman

Hasan ERDAL
Marmara Üniversitesi, Kontrol Eğitimi Bölümü , İstanbul, Türkiye
E-mail: herdal { at } marmara.edu.tr

 

Programlayan ve geliştiren

Vepa Halliyev
E-mail: vepa_hall { at } yahoo.com

 

Simulatör Bitirme projesi olarak yayınlandı

Proje adı: ELEKTRK KUMANDA TEKNKLERİ DERSİ SMULATÖR PROGRAMI TASARIMI
Yayn yılı: 2002
Yer: Marmara Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Kontrol Eğitimi bölümü, İstanbul, Türkiye
Web: www.marmara.edu.tr

 



Programın resmi sitesi: veppa.com

371 (+1) visits